Rehber, Platform
Kurumsal karbon ayak izi nasıl hesaplanır?
- Yazar
- PureField
- Yayın
- Güncelleme
Kurumsal karbon ayak izi, bir şirketin bir yılda yol açtığı sera gazı emisyonlarının ton CO₂ eşdeğeri (t CO₂e) cinsinden toplamıdır. Hesap için her kaynağın faaliyet verisi (kWh, litre, kg, km) kendi emisyon faktörüyle çarpılır; sonuçlar GHG Protocol'ün Kapsam 1, 2 ve 3 başlıklarında, istenirse ISO 14064-1'in altı kategorisinde toplanır.
Karbon ayak izini kimler, neden hesaplar?
Karbon ayak izi dört nedenle hesaplanır: yasal raporlama, kapsamdaki müşterilerin veri talebi, Avrupa Birliği'ne ihracat ve azaltım hedefi.
Klima cihazı üretip servisini veren bir şirketin finans müdürüne Almanya'daki bir alıcıdan e-posta gelir. Alıcı, geçen yılın Kapsam 1 ve 2 emisyonlarını ve bunun kendisine düşen payını soruyor. Şirketin elinde faturalar, yakıt kartı dökümü ve servis raporları vardır; ama bu kayıtlar hiç aynı tabloda toplanmamıştır.
- Yasal raporlama: TSRS kapsamındaki şirketler Kapsam 1, 2 ve 3'ü sürdürülebilirlik raporunda açıklar.
- Müşteri talebi: Bu şirketlerin tedarikçilerine Kapsam 3 hesabı için veri talebi gelir. GHG Protocol'ün Kapsam 3 teknik kılavuzu, satın alınan mal ve hizmetlerde en tedarikçiye özgü yöntemi tedarikçiden ürün bazında beşikten kapıya envanter verisi toplamak olarak tanımlar; hibrit yöntemde müşteri, tedarikçisinden kendisine düşen Kapsam 1 ve 2 payını ister.
- İhracat: AB'ye demir-çelik, alüminyum, çimento ya da gübre ihraç eden üreticiden ithalatçısı ürünün gömülü emisyonunu ister.
- Azaltım hedefi: Hedef koyan şirket, başlangıç noktası olarak bir temel yıl envanteri çıkarır.
Aşağıdaki örnekte orta ölçekli bir üretim ve servis şirketinin toplamı 570 ton CO₂e çıkıyor. Emisyon Ticaret Sistemi'nin kapsadığı tesislerin alt sınırı ise yıllık 50.000 tondur. Bu ölçekteki bir şirket hesabı, müşterilerinin veri talepleri ve kendi azaltım hedefi için yapar.
Hangi standartlar kullanılır?
Şirket düzeyindeki hesabın iki ana çerçevesi GHG Protocol Kurumsal Standardı ve ISO 14064-1:2018'dir. İkisi aynı veriyle çalışır, sonuçları farklı başlıklarda gruplar.
GHG Protocol emisyonları üç kapsama ayırır. Kapsam 1, şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan çıkan emisyondur: kazan, fırın, şirket araçları, kendi soğutma cihazlarından kaçan gaz. Kapsam 2, satın alınıp tüketilen elektriğin, buharın ve ısının üretiminden doğan emisyondur. Kapsam 3, değer zincirindeki diğer bütün dolaylı emisyonlardır. Kurumsal Standart, Kapsam 1 ve 2'nin ayrı ayrı hesaplanıp raporlanmasını zorunlu tutar ve Kapsam 3'ü isteğe bağlı bırakır. Kapsam 3 Standardı bu emisyonları sekizi yukarı, yedisi aşağı akışta olmak üzere 15 kategoriye ayırır.
ISO 14064-1:2018 emisyonları altı kategoride toplar. Doğrudan emisyonların gaz bazında ayrılmasını, dolaylı emisyonlardan önemli olanların belgelenmiş ölçütlerle seçilmesini ve belirsizliğin kategori düzeyinde değerlendirilmesini ister. Türkiye'de TSRS 2 de, yetkili bir makam başka bir yöntem istemedikçe, ölçümün GHG Protocol Kurumsal Standardına göre yapılmasını şart koşar.
| GHG Protocol | ISO 14064-1 kategorisi | Servis ve üretim şirketinde örnek |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | 1. Doğrudan emisyonlar | Doğalgaz kazanı ve fırın, servis araçlarının yakıtı, forklift LPG'si, şirketin kendi cihazlarından kaçan soğutucu gaz |
| Kapsam 2 | 2. İthal edilen enerji | Satın alınan elektrik, buhar ve ısı |
| Kapsam 3, kategori 4, 6, 7 ve 9 | 3. Ulaşım | Satın alınan nakliye, iş seyahati, çalışanların işe gidişi |
| Kapsam 3, kategori 1, 2, 3 ve 5 | 4. Kuruluşun kullandığı ürünler | Malzeme ve hizmet alımı, yatırım malları, yakıtların kuyudan tanka emisyonu, atık |
| Kapsam 3, kategori 11 ve 12 | 5. Kuruluşun ürünlerinin kullanımı | Satılan cihazların ömrü boyunca tükettiği enerji ve kaçan gaz, ömür sonu |
| Şirkete özgü diğer kalemler | 6. Diğer kaynaklar | Başka bir kategoriye girmeyen kaynaklar |
Kapsamları çizerken nelere dikkat edilir?
Sınır yanlış çizilirse aynı emisyon iki kez sayılır ya da hiç sayılmaz. Üç karar özellikle önemlidir.
- Konsolidasyon yaklaşımı: GHG Protocol pay oranı, finansal kontrol ve operasyonel kontrol yaklaşımlarını tanımlar. Kiralık servis araçlarının emisyonu operasyonel kontrol yaklaşımında doğrudan emisyon sayılır, finansal kontrol yaklaşımında dolaylı kalır.
- Soğutucu gazın sahibi: Gaz, sahip olunan ya da kontrol edilen bir cihazdan kaçtığında o şirketin Kapsam 1'idir. Müşterinin klimasına basılan gaz müşterinin Kapsam 1'idir; servis firmasının envanterine kendi cihazlarındaki kaçak girer. Klima ya da soğutma cihazı satan bir üreticide, satılan cihazlardan kullanım sırasında kaçan gaz Kapsam 3 kategori 11'de yer alır.
- Montreal gazları: R-22 gibi HCFC'ler Kyoto Protokolü gazı değildir. GHG Protocol bunları kapsamların dışında, ayrı bir satırda raporlamaya izin verir. DESNZ 2026 tablosunda R-22'nin yalnız Kyoto gazlarını sayan satırı boştur; Kyoto dışı gazları sayan satırda değeri 1.760 kg CO₂e/kg'dır.
Hesap adım adım nasıl yapılır?
Her kaynak için aynı formül kullanılır: Emisyon (kg CO₂e) = faaliyet verisi × emisyon faktörü. Soğutucu gazlarda faktör, gazın küresel ısınma potansiyelidir (GWP): kaçan her kilogram, GWP değeri kadar kilogram CO₂'ye eşdeğerdir. Kaçak ayrıca ölçülmüyorsa DESNZ'nin tarif ettiği gibi yıl içindeki dolum miktarı kullanılır; cihaza eklenen gaz, kaçanın yerini doldurur.
- Sınır: hangi şirketler, tesisler ve araçlar dahil; 12 aylık raporlama dönemi; konsolidasyon yaklaşımı.
- Kaynak listesi: Kapsam 1 ve 2'nin tamamı; Kapsam 3'te önemli kategoriler ve dışarıda bırakılanların gerekçesi.
- Faaliyet verisi: faturadaki kWh ve m³, yakıt kartındaki litre, servis formundaki soğutucu gaz kilogramı, seyahat dökümündeki yolcu-km.
- Faktör seti: tek bir kaynak ve tek bir GWP seti; şebeke faktörünün kaynağı ve yılı rapora yazılır.
- Hesap: satır satır çarpım, ardından kapsam ve kategori toplamları.
- Belge: varsayımlar, veri kaynakları, belirsizlik değerlendirmesi ve temel yıl.
DESNZ 2026 faktörleriyle üç referans sonuç:
- 100.000 kWh doğalgaz × 0,18231 = 18.231 kg, yani 18,23 t CO₂e
- 1.000 L dizel × 2,66155 = 2.661,55 kg, yani 2,66 t CO₂e
- 10 kg R-410A dolumu × 1.924 = 19.240 kg, yani 19,24 t CO₂e
Son satır, soğutucu gazın neden ayrı izlenmesi gerektiğini gösterir: 10 kg R-410A, yaklaşık 7.229 litre dizelin yanmasına eşdeğerdir.
Doğalgaz faturasındaki kWh, gazın üst ısıl değeri ile hacminin çarpımından bulunur (Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği, madde 18). Bu yüzden DESNZ'nin brüt ısıl değere göre verdiği kWh faktörü faturaya doğrudan uygulanır. Yalnız hacim biliniyorsa 2,02633 kg CO₂e/m³ kullanılabilir; kWh, teslim edilen gazın gerçek ısıl değerini yansıttığı için tercih edilir.
| Kaynak | Faktör | Birim |
|---|---|---|
| Doğalgaz | 0,18231 | kg CO₂e/kWh (brüt ısıl değer) |
| Doğalgaz | 2,02633 | kg CO₂e/m³ |
| Dizel (%100 mineral) | 2,66155 | kg CO₂e/L |
| Benzin (%100 mineral) | 2,35372 | kg CO₂e/L |
| LPG | 1,55713 | kg CO₂e/L |
| Fuel oil | 3,17492 | kg CO₂e/L |
| Endüstriyel kömür | 2.415,04 | kg CO₂e/t |
| R-410A; R-32; R-134a; R-404A | 1.924; 677; 1.300; 3.943 | kg CO₂e/kg (GWP, AR5) |
| Türkiye elektrik şebekesi (Ember 2025) | 0,4758 | kg CO₂e/kWh |
| Kuyudan tanka: doğalgaz; dizel; benzin; LPG | 0,03021; 0,62409; 0,60664; 0,18551 | kg CO₂e/kWh ya da L |
| Ortalama dizel otomobil | 0,17265 | kg CO₂e/km |
| Uçuş: yurt içi; kısa mesafe ekonomi | 0,22928; 0,12576 | kg CO₂e/yolcu-km |
Tablodaki faktörler UK DESNZ 2026 setinden (sürüm 1.2, GWP için IPCC AR5), şebeke değeri Ember'in 2025 verisinden alındı. Kuyudan tanka (well-to-tank, WTT) faktörü yakıtın çıkarılması, işlenmesi ve taşınmasından doğan emisyondur ve Kapsam 3 kategori 3'e yazılır. Uçuş faktörleri DESNZ'nin Birleşik Krallık değerleridir, Türkiye için vekil olarak kullanıldı. Bu faktörler yüksek irtifadaki ek ısınma etkisini (ışınımsal zorlama) içerir. Karşılaştırma için Ember 2025 şebeke yoğunlukları: Almanya 0,3341; Hollanda 0,2537; Rusya 0,4469; Birleşik Krallık 0,2180; dünya ortalaması 0,4601 kg CO₂e/kWh.
Kapsam 2 neden iki yöntemle hesaplanır?
Elektrik iki ayrı soruya cevap verir: bağlı olduğunuz şebekenin ortalama emisyonu ne kadar (konum temelli yöntem) ve satın aldığınız elektriğin sözleşmesi bunu nasıl değiştiriyor (pazar temelli yöntem).
GHG Protocol Kapsam 2 Kılavuzu, sözleşmeye dayalı araçların bulunduğu bir piyasada faaliyet gösteren şirketin iki sonucu da ayrı etiketle raporlamasını ister. TSRS 2, konum temelli sonucu (standardın deyişiyle lokasyona dayalı Kapsam 2) ve sözleşmeye dayalı araçlar hakkındaki bilgiyi açıklamayı zorunlu tutar.
Türkiye'de sözleşmeye dayalı aracın yerli örneği YEK-G belgesidir: her belge 1 MWh yenilenebilir elektrik üretimine karşılık gelir ve EPİAŞ tarafından ihraç edilir. Uluslararası I-REC belgeleri de aynı amaçla kullanılır. Pazar temelli hesapta belgeli kWh sıfırla çarpılır. Belgesiz kWh için kılavuz, gönüllü alımları dışarıda bırakan kalan karışım (residual mix) faktörünü ister. Türkiye için yayımlanmış bir kalan karışım faktörü bulunmadığından PureField hesaplayıcıları bu kWh'yi şebeke ortalamasıyla çarpar. Kılavuz bu durumda şebeke ortalamasına izin verir; raporda kalan karışımın bulunmadığı ve bunun tüketiciler arasında çift sayıma yol açabileceği belirtilir.
| Kalem | Konum temelli | Pazar temelli |
|---|---|---|
| YEK-G belgeli 200.000 kWh | 200.000 × 0,4758 = 95,16 t | 0 t |
| Belgesiz 300.000 kWh | 300.000 × 0,4758 = 142,74 t | 300.000 × 0,4758 = 142,74 t |
| Kapsam 2 toplamı (500.000 kWh, %40 YEK-G) | 237,90 t | 142,74 t |
500.000 kWh'lik tüketimde YEK-G payındaki her 10 puan, pazar temelli sonucu 23,79 t düşürür (50.000 kWh × 0,4758); konum temelli sonuç değişmez. Tüketimin tamamı belgeliyse pazar temelli Kapsam 2 sıfır olur, konum temelli 237,9 t raporlanmaya devam eder.
Şebeke faktörünün kaynağı da sonucu etkiler. Ember'in 2025 değeri yaşam döngüsü yoğunluğudur; yakıt üretimi, tedarik zinciri ve santral imalatından doğan emisyonları da içerir. Kapsam 2 Kılavuzu ise Kapsam 2'de yalnız yanmadan doğan emisyon oranlarını ister ve zincirin önceki halkalarını Kapsam 3 kategori 3'e koyar. Resmî raporlamada ulusal makamın faktörünü kullanın. Bu durumda elektriğin yukarı akış emisyonu Kapsam 3 kategori 3'e ayrıca yazılır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın bilgi formu (2022 hesap dönemi, 6 Aralık 2024'te yayımlandı) dağıtım hattından bağlı tüketim noktaları için 0,478, iletim hattından bağlı olanlar için 0,445 t CO₂e/MWh verir. Aynı 500.000 kWh dağıtım faktörüyle 239,0 t eder; Ember sonucundan farkı %0,5'in altındadır.
Örnek: orta ölçekli bir üretim ve servis şirketi
Aşağıdaki şirket kurgusaldır; rakamlar hesabın nasıl kurulduğunu göstermek için seçildi. Her satır yukarıdaki faktörlerle hesaplandı.
- Klima ve soğutma cihazı üreten ve servisini veren, 95 çalışanlı bir şirket; bir fabrika ve bir ofis. Araçlar ve binalar şirketin operasyonel kontrolünde.
- Yıllık enerji: 600.000 kWh doğalgaz (ısıtma ve boya fırını), 500.000 kWh elektrik; elektriğin %40'ı YEK-G belgeli.
- Araç yakıtı: 14 dizel servis aracı 42.000 L, 3 benzinli havuz otomobili 4.500 L, 2 LPG'li forklift 3.000 L.
- Şirketin kendi cihazlarına soğutucu gaz dolumu: ofis klimalarına 8 kg R-410A, test odasına 3 kg R-404A; eski bir cihaza 2 kg R-22.
- İş seyahati: ortalama 700 km'lik 80 yurt içi uçuş (56.000 yolcu-km), ortalama 2.000 km'lik 12 Avrupa uçuşu, ekonomi sınıfı (24.000 yolcu-km), çalışanların otomobilleriyle 30.000 km (ortalama dizel otomobil varsayımıyla).
- Yılda 4.800 servis ziyareti.
| Kaynak | Kapsam | Faaliyet verisi | Faktör | t CO₂e | Pay |
|---|---|---|---|---|---|
| Elektrik, konum temelli | Kapsam 2 | 500.000 kWh | 0,4758 | 237,90 | %41,7 |
| Dizel, servis araçları | Kapsam 1 | 42.000 L | 2,66155 | 111,79 | %19,6 |
| Doğalgaz | Kapsam 1 | 600.000 kWh | 0,18231 | 109,39 | %19,2 |
| Yakıtların kuyudan tanka emisyonu | Kapsam 3, kategori 3 | Dört yakıt | Yakıta göre | 47,62 | %8,4 |
| R-410A dolumu | Kapsam 1 | 8 kg | 1.924 | 15,39 | %2,7 |
| Yurt içi uçuş | Kapsam 3, kategori 6 | 56.000 yolcu-km | 0,22928 | 12,84 | %2,3 |
| R-404A dolumu | Kapsam 1 | 3 kg | 3.943 | 11,83 | %2,1 |
| Benzin, havuz otomobilleri | Kapsam 1 | 4.500 L | 2,35372 | 10,59 | %1,9 |
| Otomobille iş seyahati | Kapsam 3, kategori 6 | 30.000 km | 0,17265 | 5,18 | %0,9 |
| LPG, forklift | Kapsam 1 | 3.000 L | 1,55713 | 4,67 | %0,8 |
| Avrupa uçuşu, ekonomi | Kapsam 3, kategori 6 | 24.000 yolcu-km | 0,12576 | 3,02 | %0,5 |
| Toplam, konum temelli | – | – | – | 570,22 | %100 |
Kuyudan tanka satırının dökümü: doğalgaz 18,13 t, dizel 26,21 t, benzin 2,73 t, LPG 0,56 t. Ember faktörü zincirin önceki halkalarını zaten içerdiği için elektrik için ayrı bir kuyudan tanka satırı eklenmedi; böylece aynı emisyon iki kez sayılmaz. Paylar yuvarlanmıştır. R-22 dolumu (2 kg × 1.760 = 3,52 t CO₂e) Montreal gazı olduğu için toplama girmez, raporda ayrı bir satırda gösterilir.
| Kapsam | Konum temelli | Pazar temelli, %40 YEK-G |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | 263,66 t (%46,2) | 263,66 t (%55,5) |
| Kapsam 2 | 237,90 t (%41,7) | 142,74 t (%30,0) |
| Kapsam 3, örnekteki kategoriler | 68,66 t (%12,0) | 68,66 t (%14,5) |
| Toplam | 570,22 t | 475,06 t |
Aynı sonuç ISO 14064-1 kategorilerinde şöyle görünür:
| ISO 14064-1 kategorisi | Örnekteki kalemler | t CO₂e |
|---|---|---|
| 1. Doğrudan emisyonlar | Yakıtlar ve soğutucu gaz | 263,66 |
| 2. İthal edilen enerji | Elektrik, konum temelli | 237,90 |
| 3. Ulaşım | Uçuşlar ve otomobille iş seyahati | 21,04 |
| 4. Kuruluşun kullandığı ürünler | Yakıtların kuyudan tanka emisyonu | 47,62 |
En büyük üç kaynak (elektrik, servis filosunun dizeli ve doğalgaz) toplamın %80,5'ini oluşturur; azaltım planı bu üç satırla başlar. Yoğunluk metrikleri dönemler ve şirketler arasında karşılaştırma sağlar: çalışan başına 6,0 t CO₂e (pazar temelli 5,0 t), servis ziyareti başına filo dizeli 111.785 kg / 4.800 = 23,3 kg CO₂e.
Alıcıya verilecek sayı da bu tablodan çıkar. Kapsam 3 Standardı, tedarikçi emisyonunun müşterinin aldığı payla paylaştırılmasını tarif eder; pay kütle, adet ya da satış değeriyle bulunur. Örnek şirketin Kapsam 1 ve 2 toplamı konum temelli 501,56 t, pazar temelli 406,40 t'dur. Servis filosunun dizeli (111,79 t) cihaz alıcısına paylaştırılmaz: 389,77 / 294,61 t (konum/pazar); ürün satışının %10'unu alan müşteriye 39,0 / 29,5 t düşer.
Örnekte satın alınan malzeme (kategori 1), nakliye (4), atık (5), çalışanların işe gidişi (7) ve satılan cihazların kullanımı (11) yer almıyor; bu kalemler harcama, ağırlık ya da ürün verisi ister. Klima satan bir üreticide kategori 11, cihazların ömrü boyunca tükettiği elektriği ve kullanım sırasında kaçan gazı kapsar. Bu kategoriler eklendikçe toplam büyür; 570 ton, envanterin Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3'ün bir bölümünden oluşan kısmıdır.
Dijital kayıtlar hesabı nasıl değiştirir?
Formül basittir; zor olan, doğru faaliyet verisini her ay ve kaynağıyla birlikte toplamaktır. Örnek şirkette bu, yılda 12 doğalgaz ve 12 elektrik faturası, 17 aracın yakıt kartı dökümü ve 4.800 servis raporu demektir. Kayıtlar dijital olunca dört şey değişir:
- Soğutucu gaz cihaz bazında görünür: Servis raporunda "soğutucu dolum (kg)" diye bir ölçüm değeri tanımlandığında her dolum cihazın raporlarında birikir ve tekrarlayan dolum, raporlardan çizilen grafikte görünür. Her çeyrekte 1,5 kg R-410A kaybeden tek bir cihaz yılda 6 kg × 1.924 = 11,54 t CO₂e eder. Bu, örnek şirketin 14 araçlık filosunun yıllık dizel emisyonunun yaklaşık %10'u, 4.337 litre dizele eşdeğerdir. Gaz tipi de kayda geçmelidir: 1 kg R-410A 1.924, 1 kg R-32 677 kg CO₂e'dir. Cihaz müşterinin olduğu için bu emisyon müşterinin Kapsam 1'idir; servis raporundaki ölçülmüş miktar, müşterinin kendi envanteri için veri olur.
- Yol emisyonu işe ve müşteriye bölünür: Yakıt kartı filonun toplam litresini verir; bu toplamı servis raporundaki mesafeyle ziyaretlere siz paylaştırırsınız. Ortalama dizel otomobil faktörüyle (servis aracı için vekil) 80 km'lik bir gidiş-dönüş 13,8 kg CO₂e, yılda 12 ziyaret alan bir müşteri için 165,7 kg eder. 120 km'lik bir tekrar ziyaret 20,7 kg CO₂e'dir; yılda 100 tekrar ziyaret 2,07 ton demektir.
- Müşterinin verisi her ziyarette elinde olur: Rapor kaydedilince PDF müşteriye e-postayla kendiliğinden gider; dolum kilogramı ölçüm tablosunda durur.
- Belirsizlik değerlendirmesi daralır: ISO 14064-1 belirsizliğin kategori düzeyinde değerlendirilmesini ister. Fatura, sayaç ve servis formu gibi ölçülmüş veriler harcamadan türetilen tahminlerin yerini aldıkça bu değerlendirmenin aralığı küçülür.
Bu kayıtların çoğu işin kendisinde üretilir: servis raporu, bakım planı, fatura, satın alma siparişi. Hesaplayıcıya yıllık toplamları siz girersiniz; servis raporları, faturalar ve yakıt kartı dökümü bu toplamların kaynağıdır.
Türkiye'de kim raporlamak zorunda?
Türkiye'de üç düzenleme doğrudan yükümlülük doğurur: KGK'nın TSRS kapsam kararı, İklim Kanunu'na dayanan Emisyon Ticaret Sistemi ve AB'ye ihracatta Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM).
TSRS'yi zorunlu uygulayanlar, sermaye piyasası, bankacılık ve sigortacılık mevzuatına tabi belirli kuruluşlardır (borsada işlem gören şirketler, bankalar, sigorta şirketleri gibi). Bunlardan aktif toplamı 1 milyar TL, yıllık net satış hasılatı 2 milyar TL ve çalışan sayısı 500 ölçütlerinden en az ikisini art arda iki dönem aşanlar kapsamdadır. Eşikler 1 Ocak 2025 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri için Ocak 2026'da güncellendi; Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesindekiler dışındaki bankalar eşikten bağımsız olarak kapsamdadır. Kapsam dışındaki şirketler TSRS'yi gönüllü uygulayabilir.
TSRS 2, Kapsam 1, 2 ve 3'ün ton CO₂e olarak açıklanmasını ister; KGK'nın kapsam kararı ilk iki yıllık raporlama dönemi için Kapsam 3'te muafiyet tanır. Kapsam 3 satın alınan mal ve hizmetleri de içerdiğinden, kendisi kapsamda olmayan tedarikçi de veri talebiyle karşılaşabilir.
7552 sayılı İklim Kanunu 9 Temmuz 2025'te yayımlandı ve Emisyon Ticaret Sistemi'nin (ETS) kurulmasını hükme bağladı. 27 Ağustos 2026'da yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, Ek-1'deki faaliyetleri yürüten tesislerden yıllık emisyonu 50.000 t CO₂e'yi aşanları kapsar; bu tesisler doğrulanmış emisyon raporunu her yıl 30 Nisan'a kadar sunar. Sistem bir pilot dönemle başlar; pilot dönemin kapsamını ve süresini Karbon Piyasası Kurulu belirler. Kanun ayrıca ulusal bir Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kurulabileceğini öngörür.
AB'nin SKDM'si 1 Ocak 2026'da kesin döneme geçti. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik ithalatını kapsar; liste ham maddeyle sınırlı değildir, cıvata ve vida gibi demir-çelik mamulleri de içindedir. Hidrojen ve elektrik dışındaki mallarda, ithalatçının yıllık toplam ithalatı 50 ton net kütlenin altındaysa yükümlülük doğmaz. 2026 ithalatının beyanı 30 Eylül 2027'ye kadar verilir; SKDM sertifikalarının satışı 1 Şubat 2027'de başlar. AB'deki üreticilere bu sektörlerde verilen ücretsiz tahsisat 2026'da %97,5'e, 2030'da %51,5'e iner ve 2034'te sona erer; ithalatçının ödeyeceği pay da buna göre büyür.
AB'deki ithalatçı, malı üreten tesisten gerçek gömülü emisyon verisini ister: tesisin AB'nin hesap yöntemine göre bulduğu ve AB'de akredite bir SKDM doğrulayıcısının doğruladığı değer. Komisyon bu veri alışverişi için bir iletişim şablonu yayımlar; ilk doğrulama raporları 2027'nin başında bekleniyor. Tesis bu veriyi vermezse ithalatçı varsayılan değerleri kullanır.
PureField'de karbon ayak izi nasıl hesaplanır?
PureField, satış, servis, satın alma ve finans kayıtlarını tek platformda tutan, yapay zeka ajanlarıyla çalışan bir işletme yönetimi yazılımıdır. Panelin kenar menüsündeki Araçlar bölümünde kurumsal karbon ayak izi hesaplayıcısı bulunur ve GHG Protocol ile ISO 14064-1'e göre çalışır:
- Kapsam 1 ve Kapsam 2; Kapsam 2'de konum ve pazar temelli sonuç, YEK-G ya da I-REC belgeli tüketim.
- Kapsam 3'te malzeme, yakıtların kuyudan tanka emisyonu, navlun, atık, iş seyahati, çalışan ulaşımı ve su.
- AR5 ya da AR6 GWP seçimi, veri kalitesine göre belirsizlik, ISO 14064-1 kategori tablosu, gaz dökümü ve yoğunluk metrikleri.
- En büyük üç kaynak için azaltım notları.
Aynı menüde su ayak izi, enerji ve sera gazı dönüştürücü, SBTi hedef yolu, ürün karbon ayak izi ve SKDM gömülü emisyon hesapları da vardır. Araçlar web panelinde tüm personele, müşteri portalında ve mobil uygulamada (sürüm 1.4.9, App Store ve Google Play) açıktır. Hesap sunucuda tek bir motorla yapılır; web, portal ve mobil aynı sonucu gösterir. Her hesap geçmişe kaydedilir: başlık verdiğiniz hesap kayıtlı hesap olur, sonra açılıp düzenlenir ve yeniden hesaplanır. Temel yıl ve sonraki yıllar böylece ayrı kayıtlar olarak durur.
Sitedeki ücretsiz karbon ayak izi hesaplayıcısı aynı faktörleri ve formülleri kullanır. Kapsam 1'i (yakıtlar, araç yakıtı, soğutucu gaz dolumu), Kapsam 2'nin iki yöntemini ve Kapsam 3'ün bir bölümünü (yakıtların kuyudan tanka emisyonu, iş uçuşları ve otomobille iş seyahati) hesaplar; yukarıdaki örneğin bütün kalemleri bu kapsamdadır. Malzeme, navlun, atık, çalışan ulaşımı, belirsizlik, ISO 14064-1 tablosu ve kayıtlı geçmiş paneldedir. Suyu hesaba katmak için su ayak izi rehberine bakın.
Faaliyet verisinin bir bölümü PureField teknik servis modülünde oluşur; yıllık toplamı hesaplayıcıya siz girersiniz. Mobil servis raporu yolu (ofis → müşteri → ofis, mesafe, ekip, molalar) ve servis süresini kaydeder. Şirketinizin tanımladığı ölçüm değerleri, örneğin soğutucu gaz dolum kilogramı, servis raporunun PDF'inde tablo ve cihazın son raporlarından çizilen çizgi grafik olarak basılır. Cihazın sonraki bakım tarihi yaklaşınca müşteriye hatırlatma e-postası gider. QR cihaz kartı cihazın geçmişini tek yerde gösterir. Paketler ve fiyatlar fiyatlandırma sayfasında.
Doğrulanmış bir sera gazı beyanı gerekiyorsa bu hesap, doğrulayıcıya gidecek veri setinin hazırlığıdır.
Kanıtlar
- GHG Protocol Kurumsal Standardı (revize baskı)
- Kapsam 1, 2 ve 3 tanımları, Kapsam 1 ve 2'nin ayrı ayrı raporlanması zorunluluğu ve Kapsam 3'ün isteğe bağlı olması (Bölüm 4), Kyoto Protokolü dışındaki gazların kapsamların dışında ayrıca raporlanması (Bölüm 4 ve 9), konsolidasyon yaklaşımları (Bölüm 3). Kaynak: ghgprotocol.org
- GHG Protocol Kapsam 2 Kılavuzu (2015)
- İki yöntemle raporlama (bölüm 1.5.1), konum ve pazar temelli faktör hiyerarşileri ve yalnız yanmadan doğan emisyon oranları (Tablo 6.2 ve 6.3), kalan karışım yoksa şebeke ortalaması ve açıklama yükümlülüğü (Bölüm 6 ve Tablo 7.1), yaşam döngüsü emisyonlarının Kapsam 3 kategori 3'e yazılması. Kaynak: ghgprotocol.org
- GHG Protocol Kapsam 3 Standardı ve Kapsam 3 teknik kılavuzu
- 15 kategori (Tablo 5.3), kategori 11'de soğutma ve klima cihazları dahil doğrudan kullanım emisyonları, tedarikçi emisyonunun paylaştırılması (Bölüm 8), kategori 1'de tedarikçiye özgü ve hibrit yöntem. Kaynak: ghgprotocol.org, ghgprotocol.org
- ISO 14064-1 (2018 baskısı)
- Altı envanter kategorisi (madde 5.2.4), doğrudan emisyonların gaz bazında ayrılması (5.2.2), önemli dolaylı emisyonların seçimi (5.2.3), belirsizlik değerlendirmesi (8.3), kategori içerikleri ve kiralık filo örneği (Ek B). Kaynak: iso.org
- UK DESNZ sera gazı dönüşüm faktörleri 2026 (sürüm 1.2)
- Yazıdaki yakıt, kuyudan tanka, soğutucu gaz, otomobil ve uçuş faktörleri; GWP değerleri IPCC AR5, 100 yıl; kaçağın dolum miktarından hesaplanması ve R-22'nin Montreal Protokolü satırı (Refrigerant & other sayfası). Kaynak: gov.uk
- Ember yıllık elektrik verisi
- 2025 şebeke yoğunlukları (Türkiye 475,8, Almanya 334,1, Hollanda 253,7, Rusya 446,9, Birleşik Krallık 218,0, dünya 460,1 g CO₂e/kWh) ve yaşam döngüsü emisyonu yöntemi. Kaynak: ember-energy.org, ember-energy.org
- Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı emisyon faktörleri bilgi formu (2022 hesap dönemi)
- Tüketim noktası faktörleri 0,478 (dağıtım) ve 0,445 (iletim) t CO₂e/MWh; karbon ayak izi hesabında kullanılabileceği notu. Kaynak: enerji.gov.tr
- Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği (RG 14.11.2020, 31304)
- YEK-G belgesinin 1 MWh üretime karşılık gelmesi, ihraç kuruluşunun EPİAŞ olması, 1 Haziran 2021 yürürlüğü. Kaynak: resmigazete.gov.tr
- Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği, madde 18
- Faturaya esas enerji miktarının üst ısıl değer ile Sm³ hacminin çarpımından kWh olarak bulunması. Kaynak: mevzuat.gov.tr
- KGK TSRS uygulama kapsamı kararı (RG 29.12.2023, 32414 Mükerrer) ve eşik güncellemesi (RG 16.01.2026, 33139)
- Kapsamdaki kuruluşlar, art arda iki dönemde üç ölçütten ikisi kuralı, 1 milyar TL, 2 milyar TL ve 500 çalışan eşikleri (1 Ocak 2025 ve sonrası), ilk iki yılda Kapsam 3 muafiyeti (geçici madde 3). Kaynak: resmigazete.gov.tr, resmigazete.gov.tr
- TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar
- Kapsam 1, 2 ve 3'ün t CO₂e olarak açıklanması, GHG Protocol Kurumsal Standardına göre ölçüm, lokasyona dayalı Kapsam 2 ve sözleşmeye dayalı araçlar (paragraf 29(a), B30 ve B31). Kaynak: kgk.gov.tr
- 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 09.07.2025, 32951)
- ETS'nin kurulması (madde 9), ulusal SKDM kurulabilmesi (madde 8), pilot dönem (geçici madde 1). Kaynak: resmigazete.gov.tr
- Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.08.2026, 33353)
- Yıllık 50.000 t CO₂e üzerindeki kategori B ve C tesisleri (madde 4 ve 5), 30 Nisan'a kadar doğrulanmış emisyon raporu (madde 29 ve 30), pilot dönem (geçici madde 1). Kaynak: resmigazete.gov.tr
- Avrupa Komisyonu SKDM soru-cevap belgesi (15 Ekim 2026) ve 4 numaralı kılavuz (14 Ağustos 2026)
- Kesin dönem 1 Ocak 2026, kapsanan sektörler, 50 ton eşiği, 30 Eylül 2027 beyanı, 1 Şubat 2027 sertifika satışı, üreticiden gerçek ve doğrulanmış gömülü emisyon verisi, iletişim şablonu, SKDM faktörü tablosu (2026 %97,5, 2030 %51,5, 2034 %0), cıvata ve vidanın (GTİP 7318) kapsamda olması. Kaynak: taxation-customs.ec.europa.eu, taxation-customs.ec.europa.eu
- Avrupa Komisyonu Access2Markets duyurusu (28 Ocak 2026)
- 50 ton eşiğinin ithalatçı başına yıllık toplam net kütleye uygulanması, hidrojen ve elektrikte uygulanmaması. Kaynak: trade.ec.europa.eu
- PureField Araçlar
- Kurumsal karbon ayak izi hesaplayıcısı (GHG Protocol ve ISO 14064-1, Kapsam 1, 2 ve 3, AR5 ya da AR6, belirsizlik, ISO 14064-1 tablosu, gaz dökümü, yoğunluk metrikleri, azaltım notları), su ayak izi, enerji ve sera gazı dönüştürücü, SBTi hedef yolu, ürün karbon ayak izi ve SKDM gömülü emisyon; web panel, müşteri portalı ve mobil uygulama 1.4.9; tek sunucu motoru ve kayıtlı hesaplar. Sitedeki ücretsiz hesaplayıcı aynı faktörleri ve formülleri kullanır.
- Mobil servis raporu
- Yol (ofis → müşteri → ofis, mesafe, ekip, molalar) ve servis süresi rapora girer; şirketin tanımladığı ölçüm değerleri PDF'te tablo ve cihazın son raporlarından çizilen çizgi grafik olarak basılır; rapor kaydedilince PDF ekli e-posta müşteriye gider.
Son 12 ayın doğalgaz, elektrik ve yakıt faturalarıyla ücretsiz hesaplayıcıda ilk Kapsam 1 ve 2 sonucunuzu çıkarın. Demo planlayın ya da 7 gün ücretsiz deneyin.
Sık sorulan sorular
Karbon ayak izi hesaplamak zorunlu mu?
Kapsam 3'ü hesaplamak şart mı?
YEK-G belgesi Kapsam 2'yi sıfırlar mı?
Müşterinin klimasına doldurduğumuz gaz kimin emisyonudur?
Ücretsiz hesaplayıcı ile PureField panelindeki hesap aynı sonucu verir mi?
İlgili bağlantılar
- Ücretsiz karbon ayak izi hesaplayıcısıKapsam 1, Kapsam 2'nin iki yöntemi ve Kapsam 3'ün bir bölümü, aynı faktörlerle.
- Su ayak izi nasıl hesaplanır?Toplanan yağmur suyu dahil mavi su, gri su ve işletmenin su kullanımının ölçülmesi.
- PureField teknik servisMobil servis raporu, ölçüm değerleri ve QR cihaz kartı.
- Klima servis programıİş emri, cihaz kartı ve bakım takibi.
- Kompresör bakım takip programıÖlçüm değerleri, kaçak testi ve bakım kaydı.
- Periyodik bakım takip programıBakım takvimi ve hatırlatma.
- İşletme yönetimi yazılımı nedir?Satış, servis, satın alma ve finansın aynı kayıtlar üzerinde çalışması.
